Opština Knjaževac od 1961. ne daje nimalo drukčiju sliku od velikog dela Srbije – beleže se populacioni pad, negativan prirodni priraštaj i nepovoljna starosna struktura. Posebno je to izraženo u planinskom području, gde odumiru Repušnica, Grabovica, Ravno Bučje, Aldina Reka, Tatrasnica, Jalovik Izvor i nastavlja se trend pada i u ostalim selima Šesti Gabar, Stanjinac, Kalna…
Do danas na teritoriji Knjaževca rođeno je 110 beba, a prognozira se da će do kraja godine biti rođeno 132 bebe, odnosno manje za 37 nego 2012. godine.
Najveći broj stanovnika opština Knjaževac imala je po popisu iz 1953. godine – 61.973, a do 2008. ova brojka se smanjila na 35.051, ili za 26.922 žitelja, odnosno za 43,44 odsto, zapisano je u studiji Fakulteta za menadžment iz Zaječara.
Posledice su katastrofalne na ukupne procese reprodukcije. Radno sposobno stanovništvo (muškarci od 15 do 65 i žene od 15 do 59 godina) smanjeno je sa 34.312 na 20.187, ili za 60,1 procenat, a aktivno poljoprivredno stanovništvo sa 27.555 na 1.721 žitelja. Mladih je sve manje, dok se povećava broj stanovnika starijih od 65 godina, sa krajnje tamno obojenom demografskom slikom – naglašava prof. dr Nedeljko Magdalinović.
Stara planina lagano odumire, jer nestaju njena najlepša sela. Posebno su opusteli Zaglavak i Budžak podno Stare planine. U polovini svakog od 36 sela ovog kraja danas ne živi više od 36 stanovnika, ali je izvesno da će, poput opustelih Papratne i Repušnice, bez ijednog žitelja ostati i Aladinac, Šarbanovac, Gradište, Drvnik, Staro Korito i Balinac. U šest sela danas živi samo 40 ljudi, i to prosečne starosti iznad 70 godina.
U ovim krajevima bela kuga traje ceo jedan vek. Između dva popisa, 1991. i 2002. godine, u osam opština Timočke Krajine smanjen je broj stanovnika za 31.000. Dok je bilo karaula i vojske, bilo je i puteva, a ponegde i struje. Sada su vojničke zgrade ruine u korovu – objašnjava Velojić.
I selo Novo Korito, u ataru Kadibogaz do bugarske granice, zanimljiv je primer odumiranja. Danas je tamo 450 objekata, najviše kuća, ali ih je gotovo 80 odsto praznih. Napuštena je više od dve decenije i lepa stara srpska kuća ugledne porodice aktuelnog srpskog premijera Mirka Cvetkovića.
Pre dve decenije imali smo 313 domaćinstava, pre šest godina bilo je sto traktora, a sada je toliko ljudi. Sve starci. Za poslednjih sedam godina rodila se jedna beba. Đaka je dvoje-troje, i odlaze u školu u pet kilometara udaljeno Minićevo. Škola, kafana i zadružni dom, dve i po decenije ne otvaraju svoja vrata. Deca i unuci ovih starina ne dođu u Korito po devet-deset godina, odnosno dođu tek kad se neko razboli ili umre – priča Slađan Todorović, penzioner, napominjući da je pre 90 godina, kada je njegova majka Marija išla u školu, bilo 140 đaka.
U Donjoj Kamenici, posle 70 godina, na Blagovesti prošle godine, u obnovljenoj crkvi svete Bogorodice služena je prva liturgija. Služilo je Njegovo preosveštenstvo vladika timočki Justin. Crkva potiče iz polovine 14. veka i smatra se izuzetno vrednim spomenikom kulture srpskog naroda. Decenije su prolazile, crkva je prepuštena zubu vremena i u nju nije imao ko da ulazi.
Ili, kako razumeti sudbinu sela Stanjinac, koje je 1454. godine bilo među najvećima u Nahiji. Godine 1859. selo je imalo 42 kuće i 148 stanovnika, posle Prvog svetskog rata 110 kuća i 523 duše, nakon Drugog svetskog rata 92 doma i 427 stanovnika. Godine 1991. ovo selo imalo je 66 kuća i 201 stanovnika, manje nego pre 241 godinu. Danas je ova statistika još poraznija.
Ipak, Repušnica ostaje u istoriji, jer je 1998. godine njen poslednji stanovnik, 80-godišnji Bora Božinović, napustio rodno selo i preselio se u Trgovište, blizu Knjaževca. Danas je deda Bora junak dokumentarnog filma o napuštenoj Repušnici. Još se seća odlaska s rodnog ognjišta.
Iz Medicinskog centra Knjaževac, i prodilišta ističu da je 2009. godine rođeno 155 bebe, 2010. godine 161 beba, 2011. godibe 159 beba, 2012. godine 169 beba, a ove godine, do 30. oktobra, 110 beba. Oni naglašavaju da će u ovoj godini biti oko 132 novorođenčadi na teritoriji cele opštine.
Srbija svake godine izgubi po jednu varošicu od 30.000 stanovnika jer umre oko 100.000 ljudi, a zaplače oko 70.000 beba. Statistika kaže da će nas ukoliko se nastavi ovim tempom, za pedeset godina biti milion i po manje, a za 250 godina možda nećemo postojati kao narod. Prosek starosti naših građana je 41,2 godine, što nas svrstava među najstarije narode u Evropi, ali i svetu.
Autor: S. Golubović
Delovi teksta: Novosti
Foto: yumama
